Зочид, түншүүд болон иргэдэд зориулсан товч лавлах — Монгол Улсын түүх, газарзүй, төр засаг, эдийн засаг, соёл, аяллын мэдээлэл, худалдаа, хөрөнгө оруулалтын боломжуудыг хамруулсан. Доорх хэсгийн холбоосуудыг ашиглах эсвэл бүхэлд нь уншихыг хүсвэл доош гүйлгэн уншина уу.
- Монгол Улсын түүхэн товчоон
- Газарзүй ба уур амьсгал
- Төр, улс төр
- Эдийн засгийн тойм
- Соёл
- Аялал, жуулчлал
- Худалдаа, хөрөнгө оруулалт
Монгол Улсын түүхэн товчоон
Өнөөгийн Монгол улсын нутагт эртний үеэс олон ястан амьдарч байсан. Эдгээрийн ихэнх нь нүүдэлчид байсан бөгөөд цаг хугацааны явцад хүчирхэгжсэн холбоодыг бүрдүүлж байжээ. Эдгээрийн анхных болох Хүннү гүрэн МЭӨ 209 онд Модун шаньюйгаар нэгтгэгдсэн.
1206 онд Их Эзэн Чингис хаан түүхэн дэх хамгийн том газар нутгийн тасралтгүй эзэнт гүрэн болох Монгол гүрнийг үндэслэсэн. Хамгийн ихдээ баруун талаараа өнөөгийн Польш улсаас зүүн талаараа Солонгосын хойг хүртэл, хойд талаараа Сибирээс өмнөд талаараа Арабын хойг, Вьетнам хүртэл, ойролцоогоор 33 сая ам.дөрвөлжин километр газрыг эзэлж байжээ. 1227 онд Чингис хаан таалал төгссөний дараа гүрэн дөрвөн хаант улс болон хуваагдсан. Түүний ач хүү Хубилай хаан 1271 онд Юань гүрнийг албан ёсоор үндэслэсэн нь Хятадыг бүхэлд нь захирсан анхны гадаад гүрэн байсан бөгөөд 1368 онд Мин гүрнээр унагасан.
Олон зууны дотоод тэмцэл, нурах, өргөжих явцын эцэст Монгол Улс Манжийн Чин гүрний харьяанд орсон — Өвөр Монгол 1636 онд, Ар Монгол 1691 онд. 1911 онд Богд хааны удирдлаган дор Монгол Улс тусгаар тогтнолоо тунхагласан. Богд хаан нь Монголын Төвдийн буддын шашны оюун санааны удирдагч байв. 1921 онд Зөвлөлтийн улаан армийн тусламжтайгаар Ардын хувьсгал ялж, 1924 онд Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс байгуулагдсан.
Монгол Улс бараг 70 жилийн турш зөвлөлтөд тулгуурласан нэг намын дэглэмд байв. 1989-1990 онуудад Зөвлөлтийн “глажностай”, “перестройка”-аас, Зүүн Европын коммунист дэглэмүүд нурснаас урам зориг авсан энхийн жагсаалууд нэг намын засаглалаас татгалзах хүсэлд хүргэсэн. 1992 оны Үндсэн хууль олон намын парламентын ардчилал, зах зээлийн эдийн засагт шилжих нөхцөлийг бүрдүүлсэн.
Газарзүй ба уур амьсгал
Монгол Улс далайд гарцгүй улсуудаас дэлхийн хоёр дахь том нутаг дэвсгэртэй бөгөөд ойролцоогоор 1.56 сая ам.дөрвөлжин километрийг эзэлдэг. Хойд Азид байрлах ба хойд талаасаа Оросын Холбооны Улс, өмнөд, зүүн болон баруун талаасаа БНХАУ-тай хиллэдэг. 3.4 сая орчим хүн амтай Монгол Улс нь дэлхийн хамгийн сийрэг суурьшилтай тусгаар улс юм.
Газарзүйн зураглал нь баруун талын Алтайн нуруу, хойд талын тайга, төв Азийн өргөн уудам тал, өмнөд талын Говь цөл хүртэл олон янз. Нийслэл нь Улаанбаатар хот бөгөөд хүн амын ойролцоогоор 45% нь энд оршдог. Монгол Улс эх газрын эрс тэс уур амьсгалтай: өвөл нь урт, маш хүйтэн, зун нь богино, дулаахан байдаг — Улаанбаатар нь дэлхийн хамгийн хүйтэн нийслэл хот юм. Жилд 250 гаруй цэлмэг өдөртэй бөгөөд “мөнх хөх тэнгэрийн орон” хэмээн алдаршсан.
Төр, улс төр
Монгол Улс нь шууд сонгогдсон Ерөнхийлөгч төрийн тэргүүн, Ерөнхий сайдыг Засгийн газрын тэргүүн болсон парламентын бүгд найрамдах улс юм. 1992 оны Үндсэн хуулийн дагуу (хамгийн сүүлд 2019 онд нэмэлт өөрчлөлт оруулсан), нэг танхимт Улсын Их Хурал нь хууль тогтоох дээд байгууллага бөгөөд 4 жилийн хугацаагаар сонгогдсон 126 гишүүнтэй.
Гүйцэтгэх засаглалыг Засгийн газар хэрэгжүүлэх бөгөөд УИХ-ийн баталсан Ерөнхий сайдыг тэргүүлдэг. Шүүх засаглал бие даасан бөгөөд Улсын дээд шүүх удирдана. Монгол Улс засаг захиргааны хувьд 21 аймаг ба нийслэл Улаанбаатар хотоос бүрдэнэ. Монгол Улс идэвхтэй төвийг сахисан гадаад бодлого баримталж, “гуравдагч хөрш”-ийн стратегийн хүрээнд АНУ, Япон, Европын Холбоо, Энэтхэг, БНСУ зэрэг улсуудтай хамтын ажиллагаагаа өргөтгөж байна.
Эдийн засгийн тойм
Монгол Улс нь дэлхийн хамгийн хурдан өсөж байгаа эдийн засгуудын нэг бөгөөд уул уурхай, газар тариалан, мал аж ахуй, үйлчилгээний салбараар тулгуурласан. Зэс, нүүрс, алт, флюорит, уран, ховор шороон элемент зэрэг эрдэс баялгийн томоохон нөөцтэй ба бүс нутгийн ноолуурын томоохон үйлдвэрлэгч юм. Сүүлийн жилүүдийн шинэчлэлүүд нь эдийн засгийг түүхий эдээс гадагш олон төрөлжүүлэх, санхүүгийн салбарыг бэхжүүлэх, хөрөнгө оруулалтын орчныг сайжруулахад чиглэсэн.
- Монгол Улсын Эдийн засаг, хөгжлийн яам — албан ёсны бодлого, хөтөлбөр, макроэдийн засгийн чиглүүлэг.
- Үндэсний статистикийн хороо (1212.mn) — хүн ам, үнэ, худалдаа, хөдөлмөрийн зах зээлийн албан ёсны статистик.
- Монголын Эдийн засгийн чуулган — эдийн засгийн бодлогын талаарх төр-хувийн хэвшлийн томоохон чуулган.
- Монголбанк — төв банк, мөнгөний бодлого, ханш мэдээлэл.
Соёл
Үндэстний хувьд монголчууд хүн амын ойролцоогоор 95%-ийг бүрдүүлдэг ба хамгийн том цөөнх нь казахууд (5%) юм. Бурханы шашин (Төвдийн буддын шашин) тэргүүлэх шашин бөгөөд бага тооны мусульман, христиан, бөө мөргөл шүтэгчид амьдардаг. Монгол хэл нь албан ёсны хэл бөгөөд өнөөдөр Кирил болон уламжлалт Монгол бичгээр бичигддэг.
ЮНЕСКО-гийн хүлээн зөвшөөрсөн Монголын соёлын өвд: уртын дуу, Эрийн гурван наадам (бөх, нум сум харваа, морин уралдаан), хөөмий, морин хуур, цагаан сар, гэр амьдралын ёс уламжлал зэрэг багтдаг. Хичээллэх, бичээч, эсгий хийх, мөнгөн, арьсан эдлэлийн уран дархан зэрэг уламжлалт ур чадварууд өнөөдөр ч идэвхтэй амьдардаг.
Аялал, жуулчлал
Говийн дуулдаг манхнаас Алтайн цасан оргилуудад хүртэл Монгол Улс жуулчдад үл харьцуулагдах бүс нутгийн байгалийн үзэмж, амьд нүүдэлчдийн соёлыг харуулдаг. Аялал төлөвлөх, виз мэдээлэл, бүсийн чиглэлүүд, аялал жуулчлалын байгууллагуудын жагсаалтыг доорх хаягаар авна уу:
👉 gomongolia.gov.mn — Монгол Улсын аялал жуулчлалын албан ёсны портал.
Худалдаа, хөрөнгө оруулалт
Монгол Улс уул уурхай, дэд бүтэц, хөдөө аж ахуй, үйлдвэрлэл, сэргээгдэх эрчим хүч, санхүүгийн үйлчилгээ, аялал жуулчлал зэрэг олон салбарт гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтыг урьж байна. Хөрөнгө оруулалтыг дэмжих газар нь зохицуулалтын орчин, салбарын боломжууд, хөрөнгө оруулагчийн урамшуулал зэрэг талаар нэг цэгийн мэдээллийг хүргэдэг.
👉 investmongolia.gov.mn — Монгол Улсын хөрөнгө оруулалтыг дэмжих агентлаг.
